Çocuğunuz elinde bir resimle yanınıza geldiğinde ağzınızdan hemen “Çok güzel olmuş!” çıkabilir. Bu sıcak tepkiyi vermeniz yanlış değildir. Ancak bazen resme biraz daha yakından bakmak, çocuğun yaptıklarıyla gerçekten ilgilendiğinizi göstermenin başka yollarını sunar. Üstelik bunun için çizimden anlam çıkarmanız ya da uzun bir konuşma başlatmanız gerekmez.
Peki, çocuğun yaptığı resme ne söylenir? Basit bir başlangıç şudur: Gördüğünüz bir ayrıntıyı belirtin, nasıl yaptığını merak edin ve anlatıp anlatmama kararını ona bırakın. “Burada birkaç farklı çizgi görüyorum” cümlesi, ne çizildiğini bilmeseniz de birlikte bakmaya davet eder.
1. “Çok güzel” demeyi yasaklamak yerine ayrıntı ekleyin
Amaç, her tepkinizi denetlemek veya doğal sevincinizi saklamak değildir. Çocuğunuzun getirdiği resmi görmekten mutlu olduysanız bunu söyleyebilirsiniz: “Bana göstermen hoşuma gitti.” Ardından gerçekten gördüğünüz bir ayrıntıya yer verebilirsiniz. Böylece konuşma yalnızca bir beğeni bildiriminden ibaret kalmaz.
Gözlem cümlesi, resimde görülebilen şeyi anlatır; çocuğun kişiliği, duygusu veya yeteneği hakkında hüküm vermez. “Sen tam bir ressamsın” yerine “Bu bölümde küçük küçük noktalar var” diyebilirsiniz. Noktaları neden yaptığını bilmiyorsanız nedenini siz tamamlamazsınız.
- “Çok güzel boyamışsın” yerine: “Bu tarafta renkler üst üste gelmiş.”
- “Harika bir ev olmuş” yerine: “Kâğıdın ortasında büyük bir şekil görüyorum.”
- “Ne kadar düzenlisin” yerine: “Çizgileri yan yana yerleştirmişsin.”
- “En güzel resim seninki” yerine: “Resmine seninle birlikte bakmak istiyorum.”
Bu örnekleri ezberlemek zorunda değilsiniz. O an dikkatinizi çeken tek bir ayrıntı yeterlidir. Her resmi övgü listesine ya da uzun bir incelemeye dönüştürmek yerine kısa, içten bir karşılık verebilirsiniz.
2. Neye benzediğini tahmin etmeden önce süreci sorun
Bir şekli görünce “Bu güneş mi?” diye sormak kolaydır. Oysa çocuk bir tekerlek çizmiş, boyayı döndürmeyi denemiş veya hiçbir nesneyi anlatmayı amaçlamamış olabilir. Önce yapma sürecine yönelmek, sizin tahmininizin konuşmanın yönünü belirlemesini önler.
“Bunu yapmaya nereden başladın?” ya da “Bu izleri nasıl yaptın?” gibi sorular deneyime alan açar. Yalnızca gerçekten merak ettiğiniz bir soruyu seçin. Çocuk cevap vermeden peş peşe başka sorular eklemek, sohbeti küçük bir sorguya çevirebilir.
Ebeveyn: “Burada uzun ve kısa çizgiler görüyorum. Bunları nasıl yaptın?”
Çocuk: “Kalemi böyle hızlı hızlı götürdüm.”
Ebeveyn: “Elini hızlı hareket ettirdin.”
Çocuk: “Sonra da burada döndürdüm.”
Ebeveyn: “İstersen nasıl döndürdüğünü gösterebilirsin.”
Burada yetişkin, resmin adını bulmaya çalışmaz; çocuğun söylediğini takip eder. Çocuk “Bu bir yarış yolu” derse artık onun verdiği isimle konuşabilirsiniz: “Yarış yolunu anlatmak ister misin?” Yeni bir hikâye eklemeniz gerekmez.
Sonuç kadar malzemeyle geçirilen zamana da yer vermek için sanat etkinlikleri ve yaratıcılık yazısına göz atabilirsiniz. Resim hakkında konuşurken de başlangıç noktası, ortaya çıkan şekilden önce çocuğun yaptığı denemeler olabilir.
3. Anlatma kapısını açan, yönlendirmeyen sorular seçin
Çocuk resmi hakkında konuşmak, resmin gizli anlamını bulmak değildir. “Buradaki kişi üzgün, değil mi?” sorusu, çocuk daha konuşmadan bir yorum sunar. Bunun yerine “Bana anlatmak istediğin bir yeri var mı?” diyerek hangi ayrıntının önemli olduğunu ona bırakabilirsiniz.
Aşağıdaki sanat etkinliği sohbet soruları bir kontrol listesi değildir. O anki ilgiye göre yalnızca birini kullanabilir, hiç soru sormadan birlikte de bakabilirsiniz:
- “Bu resmi yaparken hangi malzemeleri kullandın?”
- “Şu bölümü nasıl yaptığını göstermek ister misin?”
- “Yaparken değiştirdiğin bir yer oldu mu?”
- “Devamında bir şey yapmak istiyor musun, yoksa şimdilik bitti mi?”
- “Resmin hakkında benim bilmemi istediğin bir şey var mı?”
“Neden gökyüzünü yeşil yaptın?” gibi bir soru, ses tonunuza bağlı olarak açıklama istemekten çok düzeltme beklentisi taşıyabilir. Sadece “Burada yeşil kullanmışsın” demek de mümkündür. Her renk tercihinin açıklanması gerekmez.
Çocuk bir hikâye anlatmaya başladığında onun kelimelerini koruyun. “Bu uçan balık” diyorsa “Aslında kuşa benziyor” demek yerine “Uçan balık hakkında seni dinliyorum” diyebilirsiniz. Hikâyedeki boşlukları doldurmak veya tutarlılık aramak zorunda değilsiniz.
4. Çocuk anlatmak istemiyorsa bunu kabul edin
Bir resmi göstermek, mutlaka onun hakkında konuşmak istemek anlamına gelmez. Çocuğunuz yalnızca bakmanızı, yanında durmanızı veya kâğıdı tutmanızı istiyor olabilir. “Bilmiyorum”, “Anlatmayacağım” ya da sessizlik de o an için yeterli bir karşılıktır.
Ebeveyn: “Bana anlatmak istediğin bir yeri var mı?”
Çocuk: “Yok, anlatmak istemiyorum.”
Ebeveyn: “Tamam, anlatmak zorunda değilsin. Bana gösterdiğin için teşekkür ederim.”
Bu kabulün ardından aynı soruyu farklı biçimlerde tekrarlamamak önemlidir. Resmi kaldırmak istiyorsa izin verebilir, çizmeye devam ediyorsa sessizce yanında kalabilirsiniz. “Sonra mutlaka anlatırsın” demek de gereksiz bir beklenti oluşturabilir.
Çocuğun anlatma isteğini takip eden yaklaşım, okuldan getirdiği resimler için de geçerlidir. O günün ayrıntılarını öğrenmek istiyorsanız okul sonrası sohbeti açan sorular arasından uygun bir davet seçebilirsiniz; resmi günün raporu gibi kullanmanız gerekmez.
5. Yaşa ve o anki ihtiyaca göre karşılık verin
Daha küçük çocuklarla kısa gözlemler ve hareketlere eşlik etmek uygun olabilir: “Kalem burada dönüyor.” Çocuk konuşmak yerine parmağıyla gösterebilir veya aynı izi yeniden yapabilir. Daha uzun anlatımlardan hoşlanan çocuklarla süreç üzerine konuşma genişleyebilir. Yine de yaş, bir resmi açıklama zorunluluğu getirmez; aynı çocuk farklı günlerde farklı biçimde paylaşabilir.
“Güzel olmuş mu?” diye sorarsa
Doğrudan beğeni isteyen çocuğa yalnızca “Sence?” diyerek karşılık vermek zorunda değilsiniz. “Ben şu üst üste gelen renkleri sevdim” gibi dürüst ve somut bir cevap verebilirsiniz. Ardından, ilgileniyorsa “Senin hoşuna giden bir bölüm var mı?” diye sorabilirsiniz. Yanıtınızın sınıftaki veya kardeşinin yaptığı resimlerle karşılaştırma içermesine gerek yoktur.
“Yapamadım” deyip kâğıdı iterse
“Olur mu, mükemmel olmuş” diyerek itiraz etmek yerine “İstediğin gibi olmadı galiba” diyebilirsiniz. Çocuğun yanıtını dinledikten sonra “Nasıl olmasını istediğini göstermek ister misin?” diye sorun. Yardım istiyorsa neye ihtiyaç duyduğunu netleştirin; istemiyorsa resmi onun yerine tamamlamayın.
6. Evde kısa bir bakma ve dinleme rutini deneyin
Resim size uzatıldığında özel bir etkinlik hazırlamanıza gerek yoktur. Elinizdeki işi mümkünse bırakıp kâğıda dönmekle başlayabilirsiniz. O an bakamayacaksanız “Şimdi ellerimi yıkıyorum, bitirince birlikte bakabiliriz” deyin ve ardından gerçekten geri dönün.
- Bakın: Hemen adlandırmadan resme biraz zaman ayırın.
- Gözleminizi paylaşın: “Burada birkaç farklı çizgi görüyorum.”
- Davet edin: “Bana anlatmak istediğin bir yeri var mı?”
- Takip edin: Anlatırsa dinleyin; istemezse konuşmayı uzatmayın.
Çocuğun resmini yorumlamak adına renklerden veya çizgilerden psikolojik sonuçlar çıkarmayın. Tek bir koyu renk, büyük şekil ya da boş alan, çocuğun duygularını açıklayan bir işaret olarak ele alınmamalıdır. Buradaki amaç değerlendirme yapmak değil, paylaştığı şeye dikkatle karşılık vermektir. Bazen bunun en doğal ifadesi yalnızca şudur: “Buradayım, birlikte bakabiliriz.”
