Kitap bitiyor, kapağı kapanıyor ve tanıdık istek geliyor: “Bir kez daha!” Siz başka bir hikâyeye geçmek isterken çocuğunuz aynı sayfalara dönmek isteyebilir. Aynı kitabı tekrar okumak, çocuk için sevdiği bir sahneyi yeniden görmenin, tanıdık sözleri duymanın ya da sizinle geçirdiği zamanı uzatmanın yolu olabilir. Bu isteği otomatik olarak sorun saymak gerekmez.
Her tekrarda yeni bir etkinlik hazırlamanız da şart değil. Bazen kitabı olduğu gibi okumak yeterlidir. Sohbete açık olduğu günlerde ise aşağıdaki altı soru kartından yalnızca birini seçebilirsiniz. Amaç çocuğun ne kadar hatırladığını ölçmek değil, aynı kitaba birlikte farklı bir yerden bakmaktır.
“Bir kez daha” isteğine nasıl karşılık verilebilir?
Çocuğunuz sonunu bildiği hikâyeyi yine de merakla dinleyebilir. Beklediği bir ses, komik bir resim veya karakterin yaptığı hareket tekrarın asıl nedeni olabilir. “Bunu zaten biliyorsun” demek yerine, “Bugün yine bu kitabı seçtin; ben de şu komik sayfayı seviyorum” diyebilirsiniz. Tercihini açıklamasını istemeden de ona eşlik edebilirsiniz.
Kendi zamanınızı ve isteğinizi gözetmeniz de mümkündür. “Bu akşam bir kez okuyabilirim; sonra sevdiğin resme birlikte bakalım” gibi açık bir sınır, kitabı reddetmeden ihtiyacınızı anlatır. Yeni bir kitap sunmak isterseniz tanıdık kitabı ortadan kaldırmanız gerekmez. Yanına başka bir seçenek koyabilirsiniz. Seçim yapmak için tavsiye kitaplar sayfasına birlikte göz atabilirsiniz.
Her okumaya farklı bir pencere açan altı soru kartı
Bu tekrar kitap okuma soruları belirli bir hikâyeye bağlı değildir. Seçtiğiniz kitabın resimlerine ve olaylarına uyanları kullanın; uymayan soruyu değiştirin ya da atlayın. Kartları küçük kâğıtlara yazabilirsiniz, ancak çocuğa sırayla tamamlanacak görevler gibi sunmayın. Bir okumada tek kartla kalmak, hatta hiç soru sormamak da mümkündür.
1. Kart: Görsel ayrıntıyı bul
Soru: “Bu resimde bugün gözüne takılan küçük bir ayrıntı var mı?”
Kalabalık bir sahnede arka plandaki nesneye, bir desenin rengine veya köşede duran hayvana bakabilirsiniz. Çocuk yanıt vermiyorsa “Ben pencerenin yanında minicik bir saksı gördüm” diye kendi gözleminizi paylaşın. Onun aynı şeyi bulmasını beklemeyin. Başka bir yere işaret ederse bakışınızı oraya taşıyın.
Küçük uyarlama: Daha somut bir davet için “Birlikte küçük bir şey bulalım” diyebilirsiniz. İşaret etmek, yaklaşarak bakmak veya sayfayı size çevirmek de katılımdır; nesnenin adını söylemesi gerekmez.
2. Kart: Sonraki sayfayı merak et
Soru: “Sayfayı çevirmeden önce, sence birazdan ne göreceğiz?”
Bu soru hikâyeyi ilk kez duyuyormuş gibi davranmayı gerektirmez. Çocuk olacakları biliyorsa bildiğini söylemesine izin verin. “Evet, o sahneyi bekliyorsun” diyerek sayfayı çevirebilirsiniz. Başka bir olasılık söylerse “Öyle olsaydı neler olurdu acaba” diye kısa bir düşünce paylaşabilirsiniz.
“Bakalım doğru hatırlayacak mısın?” demek yerine, resimde sizi meraklandıran şeyi belirtin: “Ben kapının arkasını görmek istiyorum.” Çocuk hemen devam etmenizi isterse duraklamayı uzatmayın; merak bazen konuşmakla değil, hızla sonraki sayfaya geçmekle görünür.
3. Kart: Karaktere başka bir seçenek aç
Soru: “Bu karakter burada başka ne yapabilirdi?”
Karakterin bir şeyi aradığı, beklediği veya karar verdiği bir sahneyi seçin. Soru fazla açık gelirse kitaba uygun iki olasılık sunabilirsiniz: “Kendisi arayabilir ya da birinden yardım isteyebilir.” Bunları doğru ve yanlış seçenekler olarak ayırmayın; farklı yollar olarak konuşun.
Kendi fikrinizi de ekleyebilirsiniz: “Ben olsam önce durup etrafa bakardım.” Çocuk karakterin kitapta yaptığını tekrar ederse yeni cevap için zorlamayın. Tanıdığı seçeneği korumak da bu sohbetin içinde yer alabilir.
4. Kart: Resimdeki duygu ipucuna bak
Soru: “Sence bu karakter şu anda nasıl hissediyor olabilir?”
Yüz ifadesine, bedenin duruşuna ve sahnede olanlara birlikte bakın. “Kollarını kendine yaklaştırmış; bana biraz çekinmiş gibi geldi” diyebilirsiniz. Bunun sizin yorumunuz olduğunu belirtmek önemlidir. Aynı resim çocuğunuza başka bir duygu düşündürebilir; onu tek bir duygu adına yönlendirmeyin.
Çocuk “Bilmiyorum” derse “Ben de tam emin değilim” demek yeterlidir. Karakterin hislerini konuşurken çocuğun kendi yaşantısını anlatmasını istemek zorunda değilsiniz. Sohbet yalnızca resimde kalabilir.
5. Kart: Hikâyenin sesini hayal et
Soru: “Bu resmin içine girseydik hangi sesi duyardık?”
Bir sokak, orman, ev veya oyun sahnesinde bu soruyu deneyebilirsiniz. Siz hafif bir rüzgâr sesi yapabilir, çocuk da bir adım sesi ekleyebilir. Konuşmak istemeyen bir çocuk yalnızca dinlemeyi seçebilir. Resimde açıkça görünmeyen, hayal edilen seslere de yer bırakın.
Bu kartı uzun bir canlandırmaya dönüştürmeniz gerekmez. Bir ses çıkarıp okumaya devam edebilirsiniz. Özellikle sakinleşmek istediğiniz bir zamanda sesi alçaltmak veya yalnızca “Burada yaprakların hışırtısını hayal ettim” demek yeterlidir.
6. Kart: Farklı bir son düşün
Soru: “Bu hikâyeye başka bir son çizseydik son resimde ne olurdu?”
Kitap bittikten sonra hayalî bir son sayfa düşünün. Çocuk karakteri başka bir yere götürebilir, yeni birini ekleyebilir veya her şeyi aynı bırakabilir. “Ben son resimde herkesi gölgede dinlenirken hayal ettim” diyerek siz de bir olasılık paylaşabilirsiniz.
Çizmek isterse boş bir kâğıt sunun; istemezse sözle ya da hareketle anlatması yeterlidir. Bu bir zorunlu ürün çalışması değildir. Çizimine yorum yaparken ayrıntılardan yola çıkmak için çocuk resimleri üzerine sohbet örneklerinden yararlanabilirsiniz.
Resimli kitap sohbeti sınava dönüşmesin
Bir sorunun ardından hemen başka bir soru eklemek, sohbeti cevap verme görevine çevirebilir. Kısa bir duraklama bırakın; fakat sessizliği mutlaka yanıtla doldurmasını beklemeyin. Yetişkinin de gözlem paylaşması, çocuğa konuşmak kadar birlikte bakmanın da mümkün olduğunu gösterir.
- “Hayır, dikkatli bak” yerine “Ben başka bir ayrıntı fark ettim” deyin.
- Yanıtı uzatmasını istemek yerine söylediğini doğal biçimde karşılayın.
- Sayfayı çeviriyor veya “Oku” diyorsa hikâyeye dönün.
- Her cevabı övmek yerine “Sen küçük kuşu fark ettin” gibi somut bir karşılık verin.
Yaşa ve o günkü isteğe göre küçültün
İki-üç yaş civarında işaret etmek, ses taklidi yapmak veya iki resim arasında seçim yapmak daha davetkâr gelebilir. Daha büyük okul öncesi çocuklar karakterin seçenekleri ve farklı sonlarla ilgilenebilir. Bunlar kesin beklentiler değildir; aynı çocuk farklı günlerde farklı biçimlerde katılabilir.
Evde uygulanacak bir okul öncesi kitap okuma etkinliği için sevilen bir kitap ve tek bir kart yeterlidir. Örneğin bugün küçük ayrıntıya bakın, başka bir okumada karakterin seçeneğini konuşun. Altı kartı altı günde bitirmek zorunda değilsiniz. Çocuğunuz aynı soruyu tekrar isterse ona da dönebilirsiniz. Kitap her seferinde yeni bir cevap üretmek için değil, birlikte vakit geçirmek için açılabilir.
