Top daha elinize gelmeden yeniden almak isteyen ya da kuleye bütün parçaları kendisi koymaya çalışan bir çocukla oyun kurmak bazen zorlaşabilir. Böyle anlarda amaç, çocuğu uzun süre hareketsiz tutmak değil; sıranın değiştiğini fark etmesine ve kendi sırasının yeniden geleceğini deneyimlemesine yardımcı olmaktır.
Çocuklarda sıra bekleme oyunları, kısa ve anlaşılır olduğunda evde rahatça denenebilir. Bir top, birkaç büyük blok ve birlikte oynamaya istekli bir yetişkin yeterlidir. Oyunu çocuğun o günkü enerjisine göre değiştirmek, planlanan bütün turları tamamlamaktan daha önemlidir.
1. Önce sırayı anlaşılır ve görünür yapın
Başlangıçta iki kişiyle oynayın ve her sırada yalnızca tek hareket yapın. Siz bir parçayı koyduğunuzda ya da topu yuvarladığınızda sıra hemen çocuğa geçsin. Böylece beklemenin sonu, belirsiz bir süreye değil, görülebilen bir harekete bağlanır.
İki büyük kâğıda kendinizi ve çocuğu temsil eden basit resimler çizebilirsiniz. Kimin sırasıysa onun resmini gösterin. Okuma bilmek gerekmez; resim, el hareketi ve kısa cümle birlikte kullanılabilir. Kartlar dikkat dağıtıyorsa yalnızca sıradaki kişiyi işaret etmek de yeterlidir.
- “Önce sen, sonra ben.”
- “Ben bir blok koyacağım, ardından sıra sende.”
- “Top sana geldi; şimdi sen yuvarlayabilirsin.”
- “Benim sıram bitti. Şimdi senin sıran.”
Okul öncesi sıra bekleme çalışmalarında yaş kadar oyuna aşinalık ve o anki istek de dikkate alınmalıdır. Üç yaşındaki bir çocuk için tek hareketlik turlar seçebilir, beş veya altı yaşındaki bir çocukla isterse sırayı kendisinin takip etmesini deneyebilirsiniz. Bunlar kesin yaş beklentileri değildir; daha büyük bir çocuk da kısa turlara ihtiyaç duyabilir.
2. Top yuvarlama: Sıra gidip gelsin
Yerde karşılıklı oturun ve aranızda kısa bir mesafe bırakın. Yumuşak, çocuğun rahatça tutabileceği bir top seçin. İlk turda “Sana yuvarlıyorum, sonra bana gönderebilirsin” diyerek hareketi gösterin. Topun gidip gelmesi, sıranın değişimini somutlaştırır.
- Çocuk topu size yuvarlasın.
- Topu durdurup “Şimdi benim sıram” deyin.
- Bekletmeden topu geri yuvarlayın.
- Birkaç karşılıklı turdan sonra “Bir tur daha mı, bitirelim mi?” diye sorun.
Çocuk topu hemen geri almak için uzanırsa oyunu bir çekişmeye çevirmeyin. “Topu çok istiyorsun. Sana yuvarlıyorum” diyerek kendi turunuzu kısaltın. Gerekirse aranızdaki mesafeyi azaltın; topun daha hızlı geri gelmesi başlangıcı kolaylaştırabilir. Beklemeyi uzatmak için topu elinizde tutup uzun açıklamalar yapmayın.
Oyun rahat ilerlediğinde her oyuncu topu göndermeden önce bir hayvan sesi çıkarabilir. Ancak ses seçmek beklemeyi zorlaştırıyorsa yeniden yalnızca yuvarlamaya dönün. Üçüncü bir kişiyi eklemek de isteğe bağlıdır; kalabalık oyun, daha iyi oyun anlamına gelmez.
3. Ortak kule: Her sırada bir parça
Çocuğun yaşına uygun, büyük ve kolay yerleştirilen birkaç blok hazırlayın. “Bu kuleye sırayla birer parça koyacağız” deyin. Başlangıçta yüksek bir kule hedeflemek yerine birkaç parçalık küçük bir yapı seçin. Ortak amaç, kuleyi bitirmek kadar sıranın nasıl değiştiğini görmektir.
Çocuk bir blok koyduktan sonra “Senin parçan yerleşti, şimdi ben koyuyorum” diyebilirsiniz. Kendi parçanızı hızlıca yerleştirin ve sırayı geri verin. Bekleyen kişi isterse bir sonraki bloğunu seçebilir; beklemek, ellerini hiç hareket ettirmemek anlamına gelmek zorunda değildir.
Çocuk art arda iki parça koyarsa bütün kuleyi söküp yeniden başlatmayın. “İki parça koymak istedin. Şimdi ben bir tane ekleyeceğim, ardından sen” diyerek akışı hatırlatın. Kule devrildiğinde de kimin yaptığına odaklanmadan, “Yeniden küçük bir kule mi yapalım, burada mı bırakalım?” diye seçenek sunun.
Blokların hepsini elinde tutmak isteyen bir çocuk için oyuncuların önüne ayrı küçük yığınlar koyabilirsiniz. Herkes kendi yığınından ortak kuleye ekler. Böylece malzemeyi elinden bırakmak ile sırayı takip etmek aynı anda zorlayıcı hâle gelmez. İsterseniz oyunun sonunda herkes kendi yapısını da kurabilir.
4. Kısa canlandırma: Yetişkin de beklesin
Bir oyuncak ayı, iki tabak ve büyük oyuncak yiyeceklerle küçük bir lokanta kurun. Çocuk servis yapan kişi, siz müşteri olabilirsiniz. Ayı önce sipariş versin; siz de sıranızı beklediğinizi kısa sözlerle gösterin: “Ben de sipariş vermek istiyorum. Önce ayı, sonra ben.”
Çocuk ayının tabağına yiyecek koyduğunda “Ayının işi bitti, şimdi sıra bana geldi” deyin. Sonra rolleri değiştirmeyi teklif edin. Çocuğun beklediği turda servisi tek hareketle tamamlayın. Uzun siparişler, çok sayıda müşteri ve ayrıntılı kurallar başlangıç için gerekli değildir.
Yetişkinin de sıra beklemesi önemlidir. Çocuk sırasındayken oyuncağı elinden alıp nasıl yapacağını göstermeyin. Yardım etmek istiyorsanız “Benim sıramda gösterebilirim” diyebilirsiniz. Böylece sıra kuralı yalnızca çocuktan beklenen bir davranış olmaktan çıkar.
Bir başka gün aynı canlandırmayı oyuncak otobüse sırayla yolcu bindirerek yapabilirsiniz. Hikâye kurmaktan hoşlanan çocuklar için drama ve kendini ifade etme üzerine öneriler de oyunu çeşitlendirmeye yardımcı olabilir.
5. Sırayla oynamak, paylaşmaya zorlamak değildir
Sırayla oynanan oyunlar, üzerinde anlaşılmış ortak bir etkinlikte hareket hakkının değişmesidir. Çocuğun sevdiği özel oyuncağını istemediği hâlde başka birine vermesiyle aynı şey değildir. Başlamadan önce “Bu topu birlikte yuvarlamak ister misin?” diye sorun. İstemiyorsa birlikte kullanmaya uygun başka bir malzeme seçin.
Kardeşler oynayacaksa kimin başlayacağını önceden konuşun; büyük çocuktan her zaman sırasını bırakmasını istemeyin. “Kardeşin bekliyor, sen neden bekleyemiyorsun?” gibi kıyaslamalar yerine her çocuğa aynı açık sıra cümlelerini kullanın. Oyuna katılmak istemeyen çocuğun izlemesine veya başka bir etkinlik seçmesine alan tanıyın.
Bu ayrımı günlük ilişkilerde de korumak için paylaşmak, saygı ve empati konularını birlikte düşünebilirsiniz. Başkasının sırasına saygı göstermek ile kendi eşyası hakkında söz sahibi olmak birbirini dışlamaz.
6. Zorlandığında turu küçültün, baskıyı değil
Beklemek için oyun seçerken çocuğun aç, yorgun veya başka bir etkinliğe yoğunlaşmış olup olmadığına bakın. İsteksiz olduğu anda ısrar etmek yerine daha uygun bir zamanda yeniden davet edin. Birkaç keyifli turdan sonra bitirmek de geçerli bir seçenektir.
- Sıra gelmeden uzanıyorsa: Bir sonraki turda kendi hareketinizi kısaltın ve sırayı işaret edin.
- Üzülüyor ya da öfkeleniyorsa: “Hemen oynamak istedin, beklemek zor geldi” diyerek duygusunu karşılayın; ara vermeyi önerin.
- Oyundan ayrılıyorsa: Tamamlaması için peşinden gitmeyin. Başka bir gün daha sade bir oyun deneyin.
Geri bildirim verirken “Sonunda uslu durdun” yerine “Ben bloğu koyarken izledin, sonra kendi parçanı ekledin” gibi gördüğünüz davranışı anlatın. Bir gün rahat ilerleyen oyun başka bir gün zor gelebilir. Hedef kusursuz beklemek değil, birlikte oynarken sıranın gidip geldiği kısa ve güvenli deneyimler oluşturmaktır.
